Badania pokazują, że ponad jedna trzecia osób żyjących z chorobą nowotworową doświadcza bólu o nasileniu umiarkowanym lub ciężkim. Może on wynikać zarówno z samej choroby nowotworowej, jak i z jej leczenia – a często z obu tych przyczyn jednocześnie. Według dużego badania przeprowadzonego przez American Cancer Society ból należał do trzech objawów, które najsilniej obniżały jakość życia pacjentów.
U chorych z zaawansowaną chorobą nowotworową ból może być skutkiem masy guza, naciekania kości, mięśni lub nerwów. Może także pojawiać się jako następstwo leczenia onkologicznego. Chirurgia, chemioterapia, radioterapia, immunoterapia czy hormonoterapia mogą prowadzić zarówno do ostrego, jak i przewlekłego bólu.
Problem bólu nie dotyczy wyłącznie osób w trakcie aktywnego leczenia. Również pacjenci pozostający w remisji mogą doświadczać przewlekłego bólu będącego następstwem terapii przeciwnowotworowej. Taki ból pogarsza jakość życia, ogranicza codzienne funkcjonowanie, a u części chorych może wpływać także na przestrzeganie zaleceń terapeutycznych.
Dlatego skuteczne leczenie bólu powinno być ważnym elementem opieki onkologicznej na każdym jej etapie.
Co proponuje medycyna integracyjna?
Ból u pacjentów onkologicznych ma złożony charakter. Może być związany z guzem, leczeniem przeciwnowotworowym albo innymi chorobami współistniejącymi. Może mieć charakter neuropatyczny, mięśniowo-szkieletowy, zapalny, ostry lub przewlekły. Z tego powodu leczenie bólu wymaga podejścia interdyscyplinarnego i powinno obejmować zarówno metody farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne.
W tym kontekście coraz częściej mówi się o medycynie integracyjnej. Nie oznacza ona rezygnacji z leczenia konwencjonalnego, lecz łączenie standardowych metod terapii bólu – takich jak leki, radioterapia, zabiegi, blokady czy fizjoterapia – z wybranymi metodami wspierającymi, których bezpieczeństwo i skuteczność są potwierdzone.
Society for Integrative Oncology oraz American Society of Clinical Oncology powołały panel ekspertów, który na podstawie przeglądu 227 badań opracował wytyczne dotyczące integracyjnego leczenia bólu u dorosłych pacjentów onkologicznych.
Które metody mają najlepsze dowody?
Zgodnie z wytycznymi SIO–ASCO, u dorosłych pacjentów onkologicznych:
Akupunktura powinna być oferowana pacjentkom z rakiem piersi, które doświadczają bólu stawów związanego ze stosowaniem inhibitorów aromatazy. Jest to jedno z zaleceń o silniejszym poparciu wśród metod integracyjnych.
Akupunktura, refleksologia lub akupresura mogą być rozważane u pacjentów z ogólnym bólem nowotworowym albo bólem mięśniowo-szkieletowym.
Hipnoza kliniczna może być pomocna u osób odczuwających ból związany z procedurami medycznymi, na przykład badaniami diagnostycznymi lub zabiegami.
Masaż może być rozważany u pacjentów doświadczających bólu w trakcie opieki paliatywnej lub hospicyjnej.
Wśród analizowanych metod pojawiają się również joga, hatha joga, praktyki mindfulness, wizualizacja prowadzona połączona z progresywną relaksacją mięśni oraz muzykoterapia. W ich przypadku jakość dowodów jest jednak najczęściej niższa, a rekomendacje słabsze. Mogą być one pomocne jako element wsparcia – szczególnie w redukcji napięcia, stresu, lęku czy poprawie snu – ale nie powinny być traktowane jako samodzielne leczenie bólu nowotworowego.
W kontekście bólu onkologicznego stosunkowo często rozważane są także konopie i produkty zawierające kannabinoidy. Dane naukowe dotyczące skuteczności konopi w bólu nowotworowym są jednak niejednoznaczne. Niektóre prace wskazują, że mogą istnieć słabe przesłanki do ich stosowania wtedy, gdy standardowe leczenie bólu zawiodło. Nieco lepsze dane dotyczą bólu neuropatycznego i bólu nowotworowego, ale interpretację wyników utrudnia duża różnorodność produktów, proporcji THC do CBD, dawek oraz dróg podania.
Pacjenci często pytają również o zioła, suplementy diety i olejki eteryczne. Warto jednak podkreślić, że w przypadku większości tych metod dowody dotyczące ich skuteczności w leczeniu bólu onkologicznego są słabe, wstępne albo niejednoznaczne. Mogą one pełnić rolę wspierającą – poprawiać samopoczucie, sprzyjać odprężeniu, zmniejszać napięcie i stres, a przez to pośrednio wpływać na lepszą tolerancję bólu. Nie powinny być jednak traktowane jako samodzielna metoda leczenia bólu nowotworowego.
Najważniejsze: bezpieczeństwo i indywidualne podejście
Skuteczne leczenie bólu w chorobie nowotworowej powinno być dobrane indywidualnie, uwzględniać przyczynę bólu, etap choroby, stosowane leczenie, choroby współistniejące oraz preferencje pacjenta. W tym kontekście podejście integracyjne może być wartościowym elementem opieki nad pacjentem onkologicznym łącząc metody konwencjonalne z bezpiecznymi, wspierającymi interwencjami niefarmakologicznymi.
Źródła:
Integrative Medicine for Pain Management in Oncology: Society for Integrative Oncology–ASCO Guideline
https://ascopubs.org/doi/full/10.1200/JCO.22.01357
Cannabis Use in Patients With Cancer: A Clinical Review
https://uniquetherapeutics.com/wp-content/uploads/2025/08/worster-et-al-2022-cannabis-use-in-patients-with-cancer-a-clinical-review.pdf
American Pain Society
www.americanpainsociety.org
***
Autorka: Joanna Niewolik
