Co tak naprawdę znaczy odpocząć? Przestać coś robić? Położyć się? Zamilknąć? Nie zaprzątać sobie głowy myślami? Czasem właśnie tego potrzebujemy – bezruchu, snu, ciszy i odcięcia od obowiązków. Ale bywa, że nawet po wielu godzinach snu, dniu „nicnierobienia” albo dwóch tygodniach urlopu nadal nie czujemy się wypoczęci.
Dlaczego tak się dzieje?
Jedną z ciekawszych odpowiedzi proponuje dr Saundra Dalton-Smith, lekarka i autorka książki Sacred Rest: Recover Your Life, Renew Your Energy, Restore Your Sanity. Zwraca ona uwagę, że często błędnie traktujemy sen i odpoczynek jak to samo. Tymczasem sen jest bardzo ważny, ale nie zawsze odpowiada na wszystkie rodzaje zmęczenia, których doświadczamy.
„Błędnie połączyliśmy pojęcia snu i odpoczynku, a robiąc to, uprościliśmy odpoczynek do tego stopnia, że zaczął wydawać się nieskuteczny”- wyjaśnia Dalton-Smith.
Według jej koncepcji istnieje siedem podstawowych rodzajów odpoczynku. Każdy z nich odpowiada na inny typ przeciążenia: fizycznego, mentalnego, emocjonalnego, społecznego, sensorycznego, kreatywnego i duchowego. Dopiero rozpoznanie, którego rodzaju odpoczynku naprawdę potrzebujemy, pozwala lepiej zadbać o regenerację.
Odpoczynek nie polega więc wyłącznie na przerwaniu aktywności. Czasem oznacza sen i leżenie pod kocem. Innym razem spacer, rozmowę, kontakt z naturą, ciszę, twórczość albo odpuszczenie relacji, które zbyt wiele nas kosztują.
Odpoczynek fizyczny
Odpoczynek fizyczny jest najbardziej oczywisty, bo dotyczy ciała. Może być potrzebny wtedy, gdy czujemy zmęczenie, ciężkość, napięcie, spadek energii.
Najważniejszą formą odpoczynku fizycznego jest sen. Organizm regeneruje się jednak nie tylko nocą. Pomocne mogą być także krótkie drzemki, położenie się na chwilę w ciągu dnia, spokojny oddech, rozluźnienie mięśni i ograniczenie nadmiernego wysiłku.
Co ciekawe, odpoczynek fizyczny nie zawsze oznacza bezruch. Może mieć także aktywną, łagodną formę. Spokojny spacer, joga, rozciąganie czy delikatny ruch mogą poprawiać krążenie, zmniejszać napięcie i przywracać poczucie lekkości w ciele. Warto też zwrócić uwagę na codzienne warunki pracy: ergonomię stanowiska, sposób siedzenia, częstotliwość przerw i ilość czasu spędzanego w jednej pozycji.
Odpoczynek mentalny
Odpoczynek mentalny jest potrzebny wtedy, gdy głowa nie przestaje pracować. Gonitwa myśli, trudności ze skupieniem, ciągłe analizowanie, planowanie i przeskakiwanie między zadaniami, mogą być sygnałem przeciążenia.
Ta forma odpoczynku polega na wyciszeniu umysłu od nieustannego przetwarzania informacji. Pomocne mogą być krótkie przerwy w ciągu dnia, zapisywanie zadań i myśli, ograniczenie wielozadaniowości, praktyki uważności, medytacja albo kilka minut świadomego oddechu.
Odpoczynek duchowy
Odpoczynek duchowy wiąże się z poczuciem sensu, przynależności i połączenia z czymś większym siłą wyższą. Może być potrzebny wtedy, gdy pojawia się poczucie pustki, odłączenia albo braku celu.
Dla części osób odpoczynek duchowy będzie związany z modlitwą, praktyką religijną lub medytacją. Dla innych – z kontaktem z naturą, wolontariatem, zaangażowaniem w ważną sprawę, wspólnotą, wdzięcznością albo świadomym docenianiem innych ludzi.
Odpoczynek emocjonalny
Odpoczynek emocjonalny jest potrzebny wtedy, gdy przez dłuższy czas tłumimy emocje, dostosowujemy się do oczekiwań innych albo nie mamy przestrzeni, żeby szczerze powiedzieć, co czujemy.
W odpoczynku emocjonalnym pomaga możliwość bezpiecznego wyrażenia tego, co naprawdę przeżywamy. Może to być rozmowa z zaufaną osobą, spotkanie z terapeutą lub psychologiem, prowadzenie dziennika, praca z ciałem, techniki uwalniania napięcia albo po prostu przyznanie przed sobą: „to jest dla mnie trudne”.
Odpoczynek społeczny
Odpoczynek społeczny dotyczy relacji. Nie oznacza wyłącznie samotności, choć czasem właśnie jej potrzebujemy. Chodzi raczej o zauważenie, które kontakty nas wzmacniają, a które odbierają energię.
Odpoczynek społeczny może oznaczać więcej czasu z osobami, przy których czujemy się swobodnie i bezpiecznie. Może też polegać na ograniczeniu kontaktów, które są nadmiernie obciążające, powierzchowne albo wymagają ciągłego dopasowywania się.
Odpoczynek sensoryczny
Odpoczynek sensoryczny jest odpowiedzią na nadmiar bodźców. Hałas, światło, wszechobecne ekrany, długie rozmowy, intensywne zapachy mogą sprawiać, że układ nerwowy zaczyna pracować na granicy przeciążenia. Sygnałem może być drażliwość, zmęczenie, trudność z koncentracją, potrzeba ciszy albo poczucie przebodźcowania.
Żeby się zresetować, warto ograniczyć dopływ bodźców: odłożyć telefon, wyłączyć powiadomienia, przygasić światło, zrobić przerwę od ekranu, skorzystać ze słuchawek wyciszających albo pobyć przez chwilę w ciszy. Pomocny może być także kontakt z przyrodą: spacer, obserwowanie roślin, uziemianie, spokojne przebywanie na zewnątrz czy towarzystwo zwierząt.
Odpoczynek kreatywny
Odpoczynek kreatywny jest potrzebny nie tylko artystom. Dotyczy każdego, kto na co dzień rozwiązuje problemy, podejmuje decyzje, planuje. Jego brakiem może być blokada twórcza, poczucie utknięcia, nuda, brak inspiracji albo wrażenie, że wszystko robimy mechanicznie.
Ten rodzaj odpoczynku pomaga odzyskać kontakt z ciekawością, zachwytem i nową perspektywą. Może go wspierać obcowanie ze sztuką, muzyką, literaturą, filmem, architekturą, teatrem, tańcem albo naturą. Czasem wystarczy zrobić coś nowego, pójść inną drogą, odwiedzić ciekawe miejsce, posłuchać innej muzyki albo pozwolić sobie na doświadczenie, które nie ma żadnego praktycznego celu.
Odpoczynek zaczyna się od rozpoznania zmęczenia
Nie każdy rodzaj zmęczenia leczy się snem. Czasem ciało potrzebuje ruchu, umysł ciszy, emocje ujścia, zmysły odcięcia od bodźców, a relacje lepszych granic. Dlatego pytanie „czy odpoczywam wystarczająco?” warto czasem zamienić na inne: „jakiego odpoczynku naprawdę teraz potrzebuję?”.
Dobra regeneracja nie zawsze wymaga wielkich zmian. Często zaczyna się od prostego zauważenia, gdzie najczęściej tracimy energię i co pomaga nam ją odzyskać.
***
Author: Joanna Niewolik
